Türkiye: Avrupa-Rusya-Asya Güzergâhlarının Düğüm Noktası
Ocak 2026 Güncellemesi
1) Türkiye-Avrupa ve Türkiye-Rusya: tarife mantığı ve taşıma koşullarının karşılaştırılması
“Tarifeler” konusunda önemli bir not: açık kaynaklarda çoğu zaman tek bir standart fiyat yayımlanmaz. Gerçekte maliyet yapısı; ek ücretler, sigorta koşulları, transit süreleri, ürün kısıtları ve uyum gereklilikleri üzerinden şekillenir. Bu nedenle aşağıdaki karşılaştırma, sonradan müşteriye “neden rakam değişti” açıklaması yapmak zorunda kalmamak için, “tır başına X euro” gibi basitleştirilmiş fiyatlardan çok maliyet yapısı ve risk profiline odaklanmaktadır.
Türkiye → Avrupa (AB / Avrupa)
Bu hattı genellikle daha öngörülebilir kılan unsurlar:
Belgeler, prosedürler ve altyapı bakımından daha standartlaşmış gereklilikler.
Buna rağmen rota; AB talebine, mevsimselliğe ve limanlar ile sınır kapılarındaki darboğazlara karşı hassastır.
Akdeniz’deki denizyolu ayağı
2023-2024 döneminde navlunlarda görülen güçlü dalgalanmaların temel nedenlerinden biri, Kızıldeniz ve Süveyş hattındaki denizyolu aksaklıklarıydı. Bu durum, Uzak Doğu-Akdeniz yönlü hatlarda artan fiyatlar ve rota sapmaları nedeniyle uzayan taşıma mesafeleri üzerinden Akdeniz’i de etkiledi. UNCTAD’a göre 2024’te ton-mil cinsinden deniz ticareti artışı, fiziksel yük hacmi artışından belirgin şekilde daha yüksekti; bunun temel nedeni gemilerin daha uzun güzergâhlardan seyretmesiydi. Bu durum navlunları, sefer programlarını ve filo erişilebilirliğini doğrudan etkiler.
Türkiye → Rusya
Bu hattı daha pahalı ve idari olarak daha karmaşık hale getiren başlıca unsurlar:
Bankacılık, ödemeler, sigorta koşulları, karşı taraf incelemesi ve malın menşei ile varış noktasına ilişkin kontroller nedeniyle uyum süreçlerinin daha belirleyici hale gelmesi.
Düzenleyici denetimler ve aracı zincirleri nedeniyle transit sürelerinde daha düzensiz bir öngörülebilirlik oluşması.
Bunun bugün neden önemli olduğu:
OECD, Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ve sonrasındaki yaptırımların, Avrupa ile Çin arasındaki Kuzey Koridoru üzerinden yapılan karasal taşımayı ciddi biçimde zorlaştırdığını ve Trans-Hazar Orta Koridoru’na ilgiyi artırdığını belirtiyor. Eurostat verileri de AB-Rusya ticaretinin yapısal olarak değiştiğini, AB’nin Rusya’ya ihracatının 2022 ilk çeyreği ile 2025 dördüncü çeyreği arasında %61, ithalatının ise %90 düştüğünü gösteriyor. Bu daha geniş yaptırım ortamı, taşımacılık coğrafyasını ve risk maliyetini yeniden şekillendirmeye devam ediyor.
2) Yük akışı görünümü: Karadeniz ve Akdeniz bölgeleri
Akdeniz bölgesi, Türk limanları dahil
Son yılların temel belirleyicisi, Kızıldeniz ve Süveyş çevresindeki riskler nedeniyle rotaların yeniden düzenlenmesi oldu. Bu da seyir mesafelerini, maliyetleri ve program oynaklığını artırdı. UNCTAD, yeniden yönlendirilen güzergâhların daha uzun yolculuklara ve daha dalgalı navlun yapılarına yol açtığını ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. UNCTAD’ın 2025 değerlendirmesine göre 2024’te deniz ticareti %2,2 büyüdü; 2025’te büyümenin %0,5’e yavaşlaması, 2026-2030 döneminde ise yıllık ortalama yaklaşık %2’lik daha dengeli bir büyüme bekleniyor. Ancak bu görünüm, jeoekonomik türbülansın sürdüğü bir ortamda şekilleniyor.
Karadeniz
Temel risk unsuru değişmiş değil: savaş, seyrüsefer ve sigorta koşullarını etkileyen sınırlamalar ve tahıl ile enerji yükleri dahil olmak üzere akışların alternatif güzergâhlara kayması. UNCTAD, Kızıldeniz ve Karadeniz’deki eşzamanlı bozulmaların ticaret haritalarının yeniden şekillenmesi ve lojistik maliyetlerinin artması riskini beraberinde getirdiğini belirtiyor.
3) Yaptırımların ve ticaret kısıtlamalarının güzergâhlara etkisi
Sahada, siyasi sloganlardan bağımsız olarak, pratikte şu değişiyor:
Sigorta ve finansman giderek lojistik maliyetin bir parçası haline geliyor, bazen de belirleyici unsur oluyor.
“Temiz” bir tedarik zinciri daha fazla önem kazanıyor. Yani karşı taraf, malın menşei, varış yeri ve ürün grubu; transit süresini ve rota seçimini doğrudan etkiliyor.
Sonuç olarak şirketler, daha uzun olsa bile, düzenleyici riski daha düşük olan güzergâhları daha sık tercih ediyor.
Eldeki verilerin gösterdiği:
OECD analizi, savaş ve yaptırımların Kuzey Koridoru’nu zorlaştırdığını ve Orta Koridor’a olan ilgiyi artırdığını ortaya koyuyor. Eurostat verileri ise AB-Rusya ticaret akımlarının ciddi biçimde değiştiğini ve savaş öncesi seviyelerin oldukça altında kaldığını doğruluyor.
4) Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasında transit merkez rolü
Türkiye üç ana nedenle güzergâhları yönlendiren bir merkez rolünü güçlendiriyor:
Coğrafya ve altyapı: Karadeniz ile Akdeniz arasındaki bağlantı ve Kafkasya ile Orta Asya koridorlarına erişim.
Orta Koridor: Trans-Hazar / Orta Koridor, Rusya üzerinden geçen hatlara alternatif olarak daha fazla dikkat çekiyor. OECD’ye göre bu koridor, 2022 sonrasında Kuzey Koridoru’nun savaş ve yaptırımlar nedeniyle zorlanmasıyla yeniden öne çıktı.
Bağlantısallık yatırımları: Dünya Bankası belgelerinde, Türkiye’nin doğusunda Divriği-Kars-Gürcistan sınırı hattı boyunca Orta Koridor demiryolu bağlantısının iyileştirilmesine yönelik projeler ayrıntılı olarak yer alıyor.
Bunun piyasa açısından pratik anlamı
Türkiye artık sadece ihracat ve ithalat yapan bir ülke değil, aynı zamanda bir güzergâh ülkesi haline geliyor. Bu da şu alanların önemini artırıyor:
şeffaflık ve izlenebilirlik sağlayan dijital hizmetler,
limanlar, demiryolu hatları ve sınır kapıları gibi düğüm noktalarının kapasitesi,
ve rota şoklarına karşı akışların yeniden yönlendirilebilmesini sağlayan dayanıklılık.
Bu öncelikler, OECD’nin Orta Koridor boyunca dijitalleşme, sınır süreçleri, gümrük kapasitesi ve lojistik verimliliğine ilişkin önerileriyle de uyumludur.
5) Güven veren kısa rakamlar bloğu
TİM verilerine göre Türkiye’nin 2025 ihracatı 273,4 milyar dolara ulaştı ve bir önceki yıla göre %4,5 artış göstererek yeni bir rekor kırdı.
TÜİK, aylık ve kümülatif dış ticaret göstergelerini düzenli olarak yayımlamaya devam ediyor. Bu nedenle “bugünün piyasaları” tarzı blog veya sektör içeriklerinde güvenilir bir referans noktası olarak kullanılabiliyor.
UNCTAD’ın Review of Maritime Transport 2025 raporu, 2024’te deniz ticaretinde artış, 2025’te yavaşlama beklentisi ve 2026-2030 dönemi için orta vadeli görünümü, süren jeoekonomik yeniden yapılanma bağlamında ortaya koyuyor.
Kaynaklar
UNCTAD Review of Maritime Transport 2025 (Overview, PDF)
https://unctad.org/system/files/official-document/rmt2025overview_en.pdf
UNCTAD Review of Maritime Transport 2025 (Chapter 3, PDF)
https://unctad.org/system/files/official-document/rmt2025ch3_en.pdf
UNCTAD rapid assessment (Red Sea / Black Sea / Panama, PDF)
https://unctad.org/system/files/official-document/osginf2024d2_en.pdf
OECD/ITF – Transport System Resilience (Summary and Conclusions, PDF)
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/05/transport-system-resilience_f51c36d9/d90b86ac-en.pdf
TİM – Türkiye set a new export record in 2025 with $273.4 billion
https://tim.org.tr/en/turkiye-set-a-new-export-record-in-2025-with-2734-billion
TÜİK – Foreign Trade Statistics (пример: October 2025)
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?dil=2&p=Foreign-Trade-Statistics-October-2025-53907
OECD – Trans-Caspian Transport Corridor (state of play, 2025)
https://www.oecd.org/en/publications/enhancing-the-competitiveness-of-the-trans-caspian-transport-corridor-in-central-asia_f261e7fa-en/full-report/tctc-state-of-play-challenges-and-policy-considerations_b8a252b7.html
World Bank – Eastern Türkiye Middle Corridor Railway Development Project (PDO document, PDF)
https://documents1.worldbank.org/curated/en/099092225112539558/pdf/P179128-d635001f-374a-4ba0-b11f-0f1c1f6929d7.pdf
Eurostat – EU trade with Russia (latest developments, PDF)
